Nazwa dobra: Historyczne centrum miasta Warszawy

Lokalizacja: Warszawa - miasto stołeczne województwa mazowieckiego i stolica Rzeczypospolitej Polskiej, położona jest nad Wisłą, w Kotlinie Warszawskiej oraz na Równinach - Warszawskiej i Wołomińskiej.

Kategoria dziedzictwa światowego: dobro kulturowe

Obszar dziedzictwa kulturowego: strefa ścisłej ochrony konserwatorskiej w historycznym centrum miasta Warszawy dotyczy "Starego i Nowego Miasta", które stanowią najstarszą część aglomeracji warszawskiej.

Jej granice opierają się na wschodzie o brzeg Wisły, a na południu kończą się na Placu Zamkowym. Na zachodzie przebiegają ulicami: Podwale, Długa i Bonifraterska, by w konsekwencji zamknąć się na północy - Konwiktorską i Sanguszki.

W ten sposób, obszar dziedzictwa kulturowego Warszawy obejmuje swym zasięgiem te dwie w/w dzielnice miasta. Ponadto, rozdziela je oś ulic: Świętojańska - Freta.

Stare Miasto zostało rozplanowane na czworobocznym placu gdzie wychodzące z jego "rogów" ulice przecinają się wzajemnie pod kątem prostym. Kompozycja Nowego Miasta składa się zasadniczo z dwóch elementów - rynku głównego, w formie trapezu oraz która wyznacza centralną oś miasta. Wszystkie znajdujące się na tym terenie budowle stanowią przede wszystkim wyraz mody architektonicznej, popularnej w XVII wieku, z elementami gotyku i renesansu, bogatą ornamentyką wnętrz i elewacji zewnętrznych.

Sytuacja prawna:

status prawny: historyczne centrum miasta Warszawy jest własnością komunalną (stołeczną)

administracja odpowiedzialna za dobro: Centralne Biuro Miasta Stołecznego Warszawy

Uzasadnienie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO

data wpisu - 1980 rok

kryteria wpisu na Listę - 2,6

Kryterium 2

Stare i Nowe Miasto Warszawy, objęty ścisłą ochroną konserwatorską UNESCO jest szczególnym przykładem tkanki urbanistycznej kształtowanej z największą pieczołowitością od średniowiecza do końca XX wieku. Układ Starego Miasta z prostokątnym rynkiem, otoczonego pierścieniem murów obronnych został rozplanowany w XIII wieku. Wraz z zespołem gotyckich i renesansowych kamienic, poddanych w XVII wieku barokowej przebudowie, zasługiwały niegdyś na miano "Paryża Północy". Jednak w toku działań II wojny światowej, zbombardowane i wysadzone w powietrze, przestało niemal istnieć. Fakt ten stał się impulsem dla ludności Warszawy do podjęcia, i efektywnego przeprowadzenia w błyskawicznym tempie, dzieła odbudowy historycznego centrum stolicy, której struktura została odtworzona z niemal fotograficzną dokładnością. Tym samym, Warszawska Starówka stanowi wybitny przykład "wiernej rekonstrukcji z zachowaniem oryginalnych fragmentów zabudowy". Co więcej, osiągnięcie to stało się źródłem inspiracji dla wielu krajów świata, na płaszczyźnie rewaloryzacji dziedzictwa ośrodków miejskich.

Kryterium 4

Destrukcję tkanki miejskiej Warszawy, bezpośrednio po zakończeniu okupacji, szacuje się aż na 85 %, w tym Stare i Nowe Miasto zostało zrównane z ziemią niemal całkowicie. Przyjęte przez UNESCO kryterium wpisu tego specyficznego dobra kulturowego Warszawy na Listę światowego dziedzictwa jest przede wszystkim wyrazem największego uznania i podziwu całego świata dla ofiarnego poświęcenia, ogromnego wysiłku i determinacji warszawiaków, środowiska konserwatorskiego i całego narodu polskiego, który poprzez swe spontaniczne i bezinteresowne zaangażowanie w odbudowę powojennych zniszczeń stolicy, w przeciągu niespełna 5 lat, niemal całkowicie zrekonstruował "swoją historyczną i kulturową tożsamość". Wagę tego heroicznego przedsięwzięcia podnosi dodatkowo fakt, że dokonano tego "wbrew ówcześnie obowiązującym doktrynom", w czasach prawie tak ciężkich i skomplikowanych politycznie jak w trakcie II wojny światowej.

 

Średniowieczne Miasto Toruń, Stare Miasto w Zamościu, Puszcza Białowieska, Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy, czy kopalnia soli w Wieliczce, zajmują honorowe miejsca obok takich osobliwości, jak paryskie wybrzeża Sekwany, Wielka Rafa Koralowa w Australii, Tadż Mahal w Indiach, czy egipskie piramidy.